Het betwiste land

‘Het betwiste land' is de titel van het congres dat onlangs plaatsvond over de relatie tussen het landschap en de thema's klimaatverandering, voedselonzekerheid, migratie en ontworteling. Willem Ferwerda was een van de sprekers.

‘Het betwiste land' werd georganiseerd door de Werkgemeenschap Landschapsonderzoek (WLO) en de Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL) en vond plaats op 6 oktober 2016. Na de keynote speech door Bram van Ojik volgde een ochtendprogramma met presentaties over de vier genoemde thema's. 's Middags waren er ‘peptalks' en workshops. Aan het eind van de dag werd uit de opbrengsten van de dag een actieagenda samengesteld.

Conflict en dialoog
Voor elk van de vier thema's benoemt het congres problemen (‘conflicten') en mogelijke oplossingen (‘dialoog-opties').

De termen conflict en dialoogopties geven een belangrijk uitgangspunt aan van het denken op deze dag over landschap: landschappen zijn het resultaat van menselijk handelen. Zonder de betrokkenheid van zijn bewoners ontstaan in het landschap problemen die tot conflicten kunnen leiden. De oplossing ligt in de dialoog, in een gedeeld toekomstbeeld, in samen ontwerpen, plannen en gebruiken van het landschap.

Nogmaals: conflict en dialoog
Slecht bodembeheer en klimaatverandering leiden tot vernietiging van het landschap en daarmee tot problemen als: verlaten landbouwgronden, watertekort en wateroverlast, voedseltekorten, uitputting van grondstoffen, schaalvergroting, verlies van woon- en werkgelegenheid en migratie. Landschapsonderzoek, -planning en -ontwikkeling kunnen bijdragen aan gedeelde oplossingen, zoals ‘building with nature', watermanagement, slimme klimaatbestendige landbouw en gezamenlijk beheer van nieuwe landschappen.

Duurzame 100
Een van de ‘peptalks' op het congres kwam van Willem Ferwerda, sinds oktober aanvoerder van de Duurzame 100 van dagblad Trouw. Als milieukundige en tropisch ecoloog is Ferwerda al zijn hele loopbaan zeer actief op het gebied van natuurbehoud en biodiversiteitsbeheer. Zijn ambitie: het herstellen van uitgeputte ecosystemen.

Ferwerda is de oprichter van onder andere Commonland, dat projecten ontwikkelt om grote gedegradeerde gebieden te herstellen, in samenwerking met lokale partijen, bedrijven en investeerders. Dat is geen geldverslindende hobby van natuurliefhebbers, alle projecten hebben een stevig businessmodel. Aan de basis ligt het door Ferwerda ontwikkelde ‘4 returns-model'. Volgens dit model levert aantasting van een ecosysteem op vier fronten verlies op: biodiversiteit, werkgelegenheid, economie en zingeving. En goed doordacht landschapsherstel zet op alle vier de fronten het verlies om in winst.

Door deze aanpak krijgen mensen weer betrokkenheid bij en invloed op hun omgeving (‘worteling'). Ze gaan zich weer thuis voelen in het landschap waar ze verblijven en raken betrokken bij de maatschappij waarvan het landschap de spiegel is.

Geboortegrond en bestaansgrond
De workshop ‘Geboortegrond en bestaansgrond' gaf inzicht in de ontwikkelingen rond eigendom van grond, en belichtte hiervoor handelingsperspectieven.

Zekerheid van toegang tot en controle op hulpbronnen stelt mensen in staat om in een voedzame, gezonde en cultureel aangepaste voeding te voorzien voor zichzelf en hun gezinnen. Eén van de oorzaken van voedselcrises is de extreem ongelijke verdeling van grondbezit in tal van landen. Deze ongelijkheid wordt versterkt door de tendens om grondbezit te concentreren, het gebrek aan hervormingsprocessen voor de herverdeling van landbouwgrond, en het stijgende aantal gevallen van landroof voor een variëteit aan agro-industriële projecten.

Volgens de workshopdeelnemers raakt toegang tot grond zo zeer aan de basis van het bestaan, dat het tijd wordt ‘toegang tot grond' als een mensenrecht te benoemen.

Meer informatie over het congres